Hoe gemeenten en KikMaat samen bouwen aan nieuwe mogelijkheden voor inwoners
Toen Regio Hart van Brabant in 2023 startte met ontwikkelingsgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD), ging het om meer dan een nieuwe voorziening. De ambitie was om anders te kijken naar inwoners die ondersteuning nodig hebben. Niet de beperking of de zorgvraag als vertrekpunt, maar de vraag welke ontwikkeling nog mogelijk is.
Voor Gisela Verduijn (domeinmanager OAD) en Miriam van der Knaap (contractmanager OAD KikMaat) begon daarmee een gezamenlijke zoektocht. Hoe geef je ontwikkeling een centrale plek in ondersteuning? Wat vraagt dat van gemeenten, aanbieders en inwoners? En hoe doe je dat terwijl bestaande systemen en werkwijzen nog volop aanwezig zijn?
Van dagbesteding naar ontwikkeling
De aanleiding voor OAD ontstond enkele jaren geleden. Uit onderzoek bleek dat traditionele dagbesteding niet altijd bijdroeg aan de ontwikkeling van inwoners. “Uit onderzoek bleek dat er binnen de dagbesteding relatief weinig gebeurde om mensen echt te activeren”, vertelt Gisela. “Toen zijn we ons gaan afvragen: kunnen we inwoners meer ondersteunen in hun ontwikkeling en participatie?”
Die vraag sloot aan bij een bredere beweging binnen het sociaal domein. Meer uitgaan van wat mensen zelf kunnen. Meer aansluiten bij het gewone leven. En meer kijken naar mogelijkheden dan naar beperkingen. Voor Miriam voelde die gedachte direct herkenbaar. “Wij zijn van oorsprong een mensontwikkelbedrijf. Ontwikkeling zit in ons DNA.”
Maar daarmee was de opdracht nog niet eenvoudig. “De opdracht was niet: organiseer dagbesteding. De opdracht was: kijk hoe mensen zich kunnen ontwikkelen en welke volgende stap mogelijk is.”
Bouwen terwijl het oude nog bestaat
De nieuwe opdracht startte begin 2023. Tegelijkertijd maakten veel inwoners nog gebruik van bestaande voorzieningen en overgangsregelingen. Daardoor ontstond een bijzondere situatie.
“We waren iets nieuws aan het opbouwen terwijl het oude nog bestond”, zegt Gisela. Dat had gevolgen voor de praktijk. De instroom verliep anders dan verwacht en veel processen moesten gaandeweg worden ingericht. “We hadden gerekend op een veel grotere start. Uiteindelijk bleek dat de instroom veel geleidelijker op gang kwam.”
Voor zowel de regio als KikMaat betekende dat voortdurend bijstellen en leren. “We wisten dat we tijd nodig zouden hebben om de nieuwe aanpak op te bouwen,” vertelt Gisela. Ook Miriam herkent die zoektocht. “Je krijgt een opdracht waarin ontwikkeling centraal staat, maar tegelijkertijd heb je te maken met inwoners die vaak ook een ondersteuningsvraag hebben. Dan moet je samen ontdekken wat werkt.” Volgens haar is dat precies wat deze opdracht anders maakt. “Je kunt dit niet van tevoren helemaal uittekenen. Je leert onderweg.”
Soms is een stap terug ook vooruit
Een belangrijk uitgangspunt binnen OAD is Simpel Switchen. Het idee dat inwoners zich moeten kunnen bewegen tussen verschillende vormen van ondersteuning, participatie en werk. Dat betekent ook dat ontwikkeling niet altijd een rechte lijn is. “We zijn gewend om ontwikkeling als een rechte lijn te zien. Maar in de praktijk werkt dat vaak niet zo”, zegt Gisela. Soms blijkt een stap te groot. Soms werkt iets niet zoals gehoopt. Ook dat hoort erbij.
“Vanuit de gedachte van Simpel Switchen is dat juist een goede ontwikkeling. Mensen krijgen de ruimte om iets uit te proberen. Lukt het niet? Dan mag je terug.” Volgens Miriam vraagt dat om een andere manier van kijken. “We kijken niet alleen naar waar iemand vandaan komt, maar vooral naar wat er nog mogelijk is.” Gisela vertelt over een inwoner van 67 jaar die vanuit een dagopvangsetting instroomde in OAD. “De eerste reactie was: moet dat nou wel?” Inmiddels vervult hij een belangrijke rol op locatie. “Nu is hij chauffeur. Hij vindt het geweldig.”
Voor Miriam laat dat zien waarom ontwikkeling niet in standaardtrajecten past. “Mensen verrassen je vaak als je kijkt naar wat er wél mogelijk is.”
Verschillende routes, dezelfde ambitie
De ambitie was regionaal gedeeld, de uitvoering niet overal hetzelfde. Gemeenten onderschreven dezelfde uitgangspunten, maar kozen verschillende routes om inwoners te ondersteunen in hun ontwikkeling en participatie. Een deel van de gemeenten werkte daarbij samen met KikMaat, terwijl andere gemeenten kozen voor een eigen aanpak.
Volgens Gisela schuilt daar juist een kracht. “In de regio worden verschillen vaak als bedreigend of fout gezien. Hier hebben we juist bewust gekozen om van verschillende aanpakken te leren.” Volgens haar zit daar een belangrijke les voor de toekomst van het sociaal domein. “Nu kunnen we juist gebruikmaken van die verschillen om samen door te pakken.” Voor haar gaat het uiteindelijk niet om uniformiteit. “De vraag is niet of iedereen hetzelfde doet. De vraag is of inwoners verder komen.”
Voor zowel gemeenten als KikMaat voelt OAD daarom niet als een eindpunt, maar als een volgende stap in een langere ontwikkeling. De afgelopen jaren hebben laten zien dat ontwikkeling zich niet laat organiseren via een vast stappenplan. Nieuwe inzichten leiden tot nieuwe vragen. Wat werkt? Wat vraagt om bijstelling? En welke mogelijkheden zien we vandaag die we gisteren nog niet zagen? “Misschien is dat wel de belangrijkste les van de afgelopen jaren: ontwikkeling laat zich niet organiseren volgens een vast recept. Ze ontstaat stap voor stap, in de praktijk van alledag.”
Wil jij betrokken blijven? De transformatie van het sociaal domein is volop in ontwikkeling. Dit artikel is één van de vele praktijkverhalen uit de Regio Hart van Brabant. Via onze nieuwsbrief delen we regelmatig nieuwe inzichten, praktijkvoorbeelden en ontwikkelingen uit de regio. Wil je op de hoogte blijven of meedoen aan de beweging die we samen maken? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief.
