Het basisidee is simpel: Richt het systeem zo in dat het inwoners stimuleert zelf de regie te nemen om hun probleem aan te pakken. De oplossing die de gemeente Waalwijk koos, is het inrichten van indicatievrije dagbesteding. Elly van Strien licht vol enthousiasme de gedachte daarachter toe én deelt graag de eerste ervaringen.
Waarom de keuze voor indicatievrije dagbesteding?
‘Enkele jaren geleden kwamen we tot het inzicht dat we veel individuele beschikkingen gaven aan inwoners en dat deze vaak jarenlang liepen. Daarmee ontstond als het ware een afhankelijkheid van de hulpverlener. Dat moest anders. We willen de inwoner stimuleren zelf te werken aan een oplossing, zodat hij of zij zonder hulp verder kan. Daarbij stimuleren we vooral het contact met andere mensen waardoor er een eigen netwerk ontstaat. De gedachte is dat zo een situatie kan ontstaan waarin ondersteuning niet meer nodig is. In september 2024 zijn we met deze werkwijze gestart.’
Omdenken nodig
En hoewel het idee simpel klinkt, blijkt de praktijk ingewikkelder. De eerste stap was het vinden van aanbieders om het idee vorm te geven. Normaliter formuleert de overheid exact wat ze wil hebben en leveren aanbieders daarop hun aanbod. ‘Nu vroegen we de aanbieders hoe zij ons idee zouden invullen’, vertelt Elly. ‘Daarbij gaven we ook aan dat we met een vast budget wilden werken. Dus niet het traditionele prijs x prestatie. Het heeft best veel tijd gekost voordat alle vijf de aanbieders een passend aanbod hadden geformuleerd. We hebben daar inhoudelijk bewust niet bij geholpen. Wel hebben we gevraagd aan te sluiten op onze visie. Zo dwongen wij de aanbieders hun aanbod echt te doorleven zodat ze het ook echt kunnen realiseren. Wel hebben we ervoor gezorgd dat de groepen die we wilden bereiken met dit aanbod passen bij de aanbieders. Daarbij gaat het om ruwweg vijf groepen; inwoners met GGZ-problematiek of, verstandelijke beperking, autisme, ouderen en mensen met een niet-westerse achtergrond. Voor elk van deze groepen is er nu aanbod.’
Maar niet alleen de aanbieders moesten uit hun traditionele werkwijze stappen. Ook voor de lokale Toegang (team Wijz) veranderde er veel. Zij sturen inwoners die passen bij dit aanbod nu direct naar de aanbieder en die bepaalt wat er verder gebeurt. En veel inwoners gaan rechtstreeks, zonder tussenkomst vanuit de gemeente. ‘Dat is ook fundamenteel anders dan voorheen, waar team Wijz formuleerde wat de aanbieder moest leveren’, vertelt Elly. ‘Het betekent loslaten en vertrouwen geven aan de aanbieders.’
Hoe loopt het?
De aanpak functioneert nu ruim een half jaar en levert mooie resultaten op. Sommige volgens verwachting, andere onverwacht en er komen ook nieuwe uitdagingen tevoorschijn. Elly vertelt: ‘De aanbieder voor mensen met een niet-westerse achtergrond loopt al over. Nu blijkt dat er veel inwoners, met name oudere vrouwen, (alleen) thuis zaten en graag in contact komen met andere mensen. Maar nu blijkt ook dat er in het voorliggend veld te weinig voorzieningen zijn waar deze aanbieder mensen naar kan verwijzen. Dus ja, we hebben een groep mensen bereikt die ondersteuning en contact kunnen gebruiken maar daarvoor moeten we nu ook aan de slag in het voorliggend veld. Ook bij de groep ouderen is de capaciteit zo’n beetje gevuld. Dat zijn vaak inwoners die eerst thuis ondersteuning kregen en nu elkaar ontmoeten. Deze twee groepen vertellen het ook aan hun netwerk door en daarmee is duidelijk dat we in een behoefte voorzien. Het feit dat anderen in onze gemeente, huisartsen, POH’ers en thuiszorg deze inwoners ook de weg naar de dagbesteding wijzen bevestigt dat. Voor de andere groepen loopt het iets minder natuurlijk omdat het vaker mensen zijn die een kleiner netwerk hebben en minder makkelijk te bereiken zijn. Uitzondering vormt de groep die eerder al met de aanbieder contact had. Maar ook daar zien we nu steeds meer inwoners.’
Verrassingen
Grote belangstelling is natuurlijk mooi, maar er komen ook verrassingen in de praktijk. Elly noemt er drie:
- ‘Bij de traditionele indicatie zat vaak vervoer omdat inwoners naar de dagbesteding toe moesten. Nu blijkt dat 90% met elkaar het vervoer regelt. Inwoners maken onderling afspraken en komen samen. Dat leidt ook weer tot versterking van het netwerk.
- Doel is dat inwoners een doel formuleren, daar zelf mee aan de slag gaan en geen dagbesteding meer nodig hebben. Dan is er soms nog wel een voorziening in het voorliggend veld nodig. Die blijken er nu nog niet voldoende te zijn. Daar moeten we dus mee aan de slag.
- In de gesprekken die we elk kwartaal met de aanbieders voeren, hebben ze voorgesteld met elkaar een app-groep te maken om informatie te delen en zo nodig inwoners naar de goede aanbieder of voorliggende voorziening te helpen. Ook zien we bij hen steeds meer verbinding met andere partijen als De Kazerne en Baanbrekers. Daarmee is de gemeente niet meer het centrale punt dat alles regelt maar werken onze partners in het veld samen om inwoners mee te laten doen.’
Dit laatste sluit aan bij de aspiratie in onze regio waar we stellen dat het niet moet gaan om het verschuiven van het aanbod maar om het activeren van de kracht van inwoners en de gemeenschap.
Tips
Tot slot vraag ik Elly drie tips voor collega’s die een concrete verandering vorm willen geven. Ze hoeft niet lang na te denken om tot de volgende drie tips te komen:
- ‘Ga niet te snel. Een verandering als deze is heel ingrijpend. Geef de ander de tijd om de consequenties te doordenken en om zich daarop voor te bereiden. In ons geval waren de aanbieders cruciaal. Zij moesten doorleven dat er echt iets anders werd gevraagd. Ook team Wijz moet wennen aan een andere rol en vertrouwen geven aan de aanbieders.
- Ga niet meteen zitten op besparen. Centraal staat de meerwaarde voor de inwoners en de samenleving. Op termijn levert dat ook geld op. In ons geval bijvoorbeeld de vervoerskosten, maar het gaat hier ook om besparingen voor de samenleving, doordat ouderen met een niet-westerse achtergrond een steviger netwerk krijgen en dus minder beroep op voorzieningen doen. Dat zien we al aan de reacties van huisartsen bijvoorbeeld.
- Durf los te laten. Na de intensieve gesprekken met de aanbieders is het aan hen. Geef dat vertrouwen. Natuurlijk houden we de vinger aan de pols maar zij zijn aan zet.’
Voor meer informatie, neem contact op met Elly van Strien.
