De afgelopen jaren zette Regio Hart van Brabant belangrijke stappen in de transformatie van het sociaal domein. Voor één van de ambtelijk opdrachtgevers, Harrie Timmermans (gemeente Heusden), laten die ontwikkelingen vooral één ding zien. “Transformatie is nooit af.” Samen met mede-opdrachtgever Miriam Kettani (gemeente Tilburg) geeft hij richting aan de transformatie van het sociaal domein in Regio Hart van Brabant. Daarbij stelt Harrie vast: “Het sociaal domein is geen koekjesfabriek.”
In charge, maar niet altijd in control
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor goede ondersteuning aan inwoners. Maar dat betekent niet dat alle ontwikkelingen voorspelbaar of beheersbaar zijn. “Een koekjesfabriek is deeg, machine, koekje, verpakken en naar de winkel. Dat is een werkproces. Maar wij hebben te maken met mensen. Met veel variabelen.” Volgens Harrie zit daar de kern van het sociaal domein. “We willen grip op kosten, wachtlijsten en resultaten, maar de werkelijkheid laat zich niet volledig sturen. Je bent in charge, maar niet altijd in control. Het spanningsveld zit tussen het omarmen van onzekerheid aan de ene kant en professioneel sturen aan de andere kant.”
Volgens Harrie is juist dát de opgave waar gemeenten dagelijks voor staan: accepteren dat niet alles maakbaar is, zonder de verantwoordelijkheid voor goede keuzes los te laten. “Het moet geen smoes zijn om niet zakelijk in de wedstrijd te zitten.” Juist omdat middelen schaars zijn, moeten gemeenten scherp blijven op wat echt nodig is. “Die schaarste wil je uiteindelijk terecht laten komen bij de gezinnen en mensen die het echt hard nodig hebben.”
Een beweging die al tien jaar onderweg is
Die opgave begon niet gisteren. Volgens Harrie loopt de transformatie van het sociaal domein al sinds 2015, toen gemeenten verantwoordelijk werden voor taken die voorheen landelijk waren georganiseerd. De bedoeling was groter dan alleen een bestuurlijke decentralisatie. Ondersteuning moest dichter bij inwoners komen te staan. Meer uitgaan van wat mensen zelf kunnen. Meer aansluiten bij het gewone leven.
Tien jaar later zijn die ambities nog altijd actueel. In 2022 vertaalden de gemeenteraden van Regio Hart van Brabant die beweging naar gezamenlijke uitgangspunten voor de verdere ontwikkeling van het sociaal domein. Uitgangspunten die draaien om zelfredzaamheid, maatschappelijke participatie, samenwerking en het verminderen van ongewenste financiële prikkels.
Transformatie is nooit af
De inkoop van specialistische ondersteuning via Crossroads, Siem en Kikmaat in 2023 vormde volgens Harrie een belangrijke vertaling van die uitgangspunten naar de praktijk. “Het zijn allemaal stappen in een langere beweging.” Voor hem vormen deze ontwikkelingen geen losse projecten of afzonderlijke successen. “Transformatie is nooit af. Iedere verandering levert nieuwe inzichten op. Soms blijkt iets goed te werken. Soms ontstaan nieuwe vraagstukken die vragen om aanpassing. Dat hoort bij transformatie.”
Samen richting houden
Juist omdat transformatie nooit af is, ontstond de behoefte om niet alleen afzonderlijke projecten aan te sturen, maar ook gezamenlijk naar de grotere beweging te kijken. Want de uitdagingen waar gemeenten voor staan laten zich steeds minder opdelen in afzonderlijke beleidsvelden. Jeugd, bestaanszekerheid, gezondheid, wonen en participatie hangen in de praktijk nauw met elkaar samen.
Dat vraagt volgens Harrie om een andere manier van samenwerken en sturen. Niet alleen tussen gemeenten onderling, maar ook met aanbieders, maatschappelijke partners en inwoners. “Wij moeten aan de bak. De contractpartners moeten aan de bak.” Volgens hem ligt de verantwoordelijkheid voor verandering niet bij één organisatie. “De vraag is niet alleen wat goed is voor een afzonderlijke gemeente of organisatie, maar wat nodig is voor inwoners en voor het geheel. Dat vraagt om gedeeld eigenaarschap en de bereidheid om over organisatiegrenzen heen te kijken.”
Gemeenschappelijke taal leidt tot werkelijkheid
Als er één onderwerp is waar Harrie opvallend vaak op terugkomt, dan is het taal. “We gebruiken soms dezelfde woorden, maar bedoelen niet altijd hetzelfde.” Volgens hem begint samenwerking met een gedeeld begrip van de opgave. Wat verstaan we onder zelfredzaamheid? Wat bedoelen we met normaliseren? Wanneer spreken we van passende ondersteuning? “Gemeenschappelijke taal leidt tot werkelijkheid.”
Hij vergelijkt het met zijn eigen gemeente, waar Dromen. Doen. Heusden en de leidende principes zo vanzelfsprekend zijn geworden dat medewerkers zich ernaar gedragen. Voor de transformatie van het sociaal domein is hetzelfde nodig: een gezamenlijke taal helpt om gezamenlijk richting te houden.
Gedeelde verantwoordelijkheid
Als Harrie wordt gevraagd wat daarvoor nodig is, komt hij steeds terug bij dezelfde woorden. “Vertrouwen en verbinding.” Volgens hem ontstaat echte verandering niet door systemen, contracten of structuren alleen. “Verandering ontstaat wanneer mensen elkaar weten te vinden, samen verantwoordelijkheid nemen en bereid zijn om van elkaar te leren. Dat vraagt soms om experimenteren. Soms om bestaande patronen los te laten. En soms om onzekerheid te accepteren zonder de richting kwijt te raken.”
De opgaven waar gemeenten voor staan stoppen niet bij gemeentegrenzen of beleidsvelden. Juist daarom werken gemeenten, bestuurders, managers, beleidsadviseurs, aanbieders en maatschappelijke partners steeds intensiever samen aan de vraagstukken die het sociaal domein raken. “Niet vanuit afzonderlijke belangen, maar vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid voor de inwoners van de regio.”
Optimisme en lef
De samenleving staat immers niet stil. Nieuwe vraagstukken dienen zich aan, verwachtingen veranderen en wat vandaag werkt, vraagt morgen soms iets anders. Volgens Harrie vraagt dat om vertrouwen, verbinding én de bereidheid om samen nieuwe oplossingen te verkennen. “Met optimisme en lef samen komen tot creativiteit.”
Tegelijkertijd laat de praktijk volgens hem zien dat maatschappelijke opgaven voortdurend veranderen. Daarom is het belangrijk om niet te veel te denken in eindpunten, maar te blijven investeren in het vermogen om als regio samen richting te geven aan die verandering. “Want uiteindelijk draait het niet om contracten, systemen of organisaties. Het draait om onze inwoners.”
Wil jij betrokken blijven? De transformatie van het sociaal domein is volop in ontwikkeling. Dit artikel is één van de vele praktijkverhalen uit de Regio Hart van Brabant. Via onze nieuwsbrief delen we regelmatig nieuwe inzichten, praktijkvoorbeelden en ontwikkelingen uit de regio. Wil je op de hoogte blijven of meedoen aan de beweging die we samen maken? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief.
