Wat tien jaar innovatie ons leert over de uitdagingen in de jeugdhulp
Tien jaar lang hielp het Innovatienetwerk Jeugd vernieuwende initiatieven vooruit. Sociale ondernemers en initiatiefnemers kregen ruimte om nieuwe oplossingen te ontwikkelen voor vraagstukken waar jongeren, ouders en professionals dagelijks tegenaan lopen. Een aantal van die initiatieven maakte daadwerkelijk verschil in de praktijk. Tegelijkertijd was de feedback van de Bestuurscommissie Jeugd en het Ambtelijk Overleg duidelijk: te vaak bleef de vernieuwing hangen in inspiratie, losse initiatieven of mooie ideeën, zonder voldoende uitrol, borging of zichtbare opbrengst voor gemeenten.
Sinds februari is Ilse Pullens als innovatiecoach verbonden aan het Innovatienetwerk Jeugd. Met haar achtergrond als innovatiestrateeg en conceptontwikkelaar kijkt zij samen met collega Lenny Vogelzang – eerder aanjager jongerenparticipatie nu ook innovatiecoach – met frisse ogen naar de toekomst van het netwerk. Voor Ilse en Lenny begon het niet met een nieuwe aanpak of een nieuw programma. “We vonden het echt belangrijk om eerst te gaan leren van initiatieven uit het verleden en te luisteren naar professionals.” Ze spraken met lokale en regionale beleidsmakers, initiatiefnemers en praktijkprofessionals. Wat heeft tien jaar innovatie opgeleverd? Welke initiatieven hebben echt verschil gemaakt? En waar lopen mensen nog steeds tegenaan?
Een zoektocht die begon met luisteren
Uit de analyse van het verleden én de gesprekken kwam een patroon naar voren dat Ilse herkende uit innovatievraagstukken elders. “We hebben ontzettend veel mooie initiatieven gezien. Maar we zien ook dat een bredere regionale impact niet zozeer wordt bepaald door de kwaliteit van – weer- een idee, maar vooral door de bereidheid en capaciteit van het systeem om mee te bewegen.”
Tegelijkertijd viel hen iets op. Veel initiatieven vinden hun oorsprong in dezelfde soort vragen. Jongeren die tussen wal en schip raken. Professionals die vastlopen in regels. Ouders die niet de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. “Dan ga je je afvragen: wat zegt dit eigenlijk over het systeem?”
Veel initiatieven zijn signalen
“Eigenlijk zijn veel initiatieven signalen. Signalen van een systeem dat ergens onvoldoende aansluit op de praktijk.” Volgens Ilse en Lenny vertellen die signalen iets over onderliggende vraagstukken rondom samenwerking, eigenaarschap, financiering of besluitvorming. “Die signalen komen niet alleen uit innovatie-initiatieven. Ook binnen Samen met de Jeugd worden al jarenlang ervaringen, ideeën en zorgen van jongeren opgehaald. Opvallend is dat daar vaak vergelijkbare thema’s naar voren komen. Jongeren vertellen over vastlopen tussen organisaties, het steeds opnieuw moeten doen van hun verhaal, onvoldoende passende ondersteuning of het ontbreken van een vertrouwd aanspreekpunt. Daarmee laten niet alleen initiatieven, maar ook jongeren zelf zien waar het systeem schuurt. Juist de combinatie van deze twee perspectieven maakt zichtbaar welke vraagstukken structureel van aard zijn.”
Innovatie wordt steeds meer systeeminnovatie
Voor Ilse is dat geen onbekende ontwikkeling. In eerdere functies zag zij een vergelijkbare beweging. “Eerst werd gedacht dat innovatie ging over techniek. Daarna over toffe nieuwe ideeën.” Ze lacht. “Inmiddels hebben we wel door dat innovatie veel meer draait om de context waarin een idee moet landen.” Volgens haar ontstaat duurzame verandering pas wanneer ook de omgeving verandert. “Uit de gesprekken kwamen steeds dezelfde factoren terug. Niet de kwaliteit van het idee bepaalde of een initiatief verder kwam, maar zaken als timing, beschikbare capaciteit, eigenaarschap en financiering. Daar zit vaak de echte uitdaging.”
Dat vraagt om een andere blik op innovatie. Niet alleen kijken naar nieuwe oplossingen, maar ook naar de omstandigheden die bepalen of die oplossingen kunnen landen.
Tussen leefwereld en systeemwereld
Juist daar zien Ilse en Lenny een nieuwe, belangrijke rol voor het Innovatienetwerk ontstaan. Niet als eigenaar van de oplossing. En ook niet alleen als begeleider van initiatieven. Maar als verbinder tussen de leefwereld van jongeren, ouders en initiatiefnemers aan de ene kant, en de systeemwereld van beleid, organisaties en besluitvorming aan de andere.
“We zien dingen in de praktijk die voor beleidsmakers relevant zijn. En we horen vragen van beleidsmakers die voor initiatiefnemers belangrijk zijn.” Volgens hen ontstaat juist op dat snijvlak nieuwe kennis. “Soms kun je een probleem niet meteen oplossen. Maar je kunt wel zichtbaar maken wat er werkelijk speelt.”
Die rol lijkt steeds belangrijker te worden. Want veel van de vraagstukken die Ilse en Lenny tegenkomen, gaan uiteindelijk niet alleen over één initiatief, maar over bredere vragen rondom samenwerking, eigenaarschap en de manier waarop ondersteuning is georganiseerd. “Je komt steeds meer uit bij systeemvraagstukken.”
De volgende fase
De gesprekken van de afgelopen maanden gaan verder uitgewerkt worden naar een toekomstplan voor het Innovatienetwerk. Ilse en Lenny vinden het belangrijk om eerlijk te zijn over die zoektocht. “We weten nog niet precies wat dit betekent. Wat wij wel weten, is dat de vragen van vandaag anders zijn dan tien jaar geleden. Hoe herken je patronen die steeds terugkomen? En hoe zorg je dat signalen uit de praktijk terechtkomen op plekken waar keuzes worden gemaakt? Dit zijn vragen waar het Innovatienetwerk de komende periode verder mee aan de slag gaat.”
Voorlopige conclusies zijn er al wel. “Misschien moeten we minder energie steken in het steeds opnieuw bedenken van nieuwe oplossingen, en meer in het helpen landen, opschalen en borgen van oplossingen die al zijn ontwikkeld, door initiatiefnemers, gemeenten én jeugdhulporganisaties zelf. Daarbij willen we beter begrijpen waarom sommige vraagstukken steeds terugkomen en waarom veelbelovende vernieuwingen vaak lastig duurzaam van de grond komen.” Als Ilse en Lenny deze beweging verder volgen, verschuift mogelijk ook hun rol als innovatiecoach: minder gericht op het aanjagen van steeds nieuwe initiatieven, en meer op het helpen realiseren, opschalen, verbinden en borgen van vernieuwingen die bijdragen aan blijvende verbetering van het jeugd(hulp)domein.
Wil jij betrokken blijven? De transformatie van het sociaal domein is volop in ontwikkeling. Dit artikel is één van de vele praktijkverhalen uit de Regio Hart van Brabant. Via onze nieuwsbrief delen we regelmatig nieuwe inzichten, praktijkvoorbeelden en ontwikkelingen uit de regio. Wil je op de hoogte blijven of meedoen aan de beweging die we samen maken? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief.
