In 2021 stelde stelden we in Regio Hart van Brabant de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) vast. Inmiddels zijn we halverwege de deadline van 2030. Wethouder Sheila Schuijffel (Waalwijk) maakt de balans op. Een gesprek over de paradox van de energietransitie: voortvarend windparken ontwikkelen terwijl het stroomnet kraakt, en een eigen koers varen als gemeente om uiteindelijk de regio te versterken.
Windenergie en netcongestie
Op de openingsvraag of ze tevreden is over de voortgang van de REKS-plannen, volgt een genuanceerd antwoord. “Mijn eerste reactie is ja én nee,” zegt Schuijffel. “Ik zie hoe hard we aan het werk zijn om onze doelstellingen te halen. We zitten in Waalwijk bijvoorbeeld midden in de tenderprocedure voor windpark Buitenpolders en binnenkort weten we waarschijnlijk wie het mag gaan bouwen. Daarmee zetten we een grote stap om onze lokale doelstelling te behalen: 50% van ons elektriciteitsverbruik lokaal opwekken. En we dragen natuurlijk bij aan de REKS-doelen.”
Toch klinkt er ook een ‘nee’, vooral door zaken waar we minder invloed op hebben. “We lopen, net als heel Nederland, vast op netcongestie en stikstofproblematiek. Het is frustrerend dat we willen verduurzamen, ook om stikstof te verminderen, maar dat dit vervolgens niet kan vanwége de stikstofregels en een vol stroomnet. Netbeheerders doen hun best, maar geven geen garanties over wanneer er weer ruimte is op het net. Dat geeft me soms wel buikpijn, want je blijft hopen op een doorbraak. Maar vooralsnog liggen we op koers voor 2030.”
Vooruitlopend op de regio
Waar acht gemeenten in Hart van Brabant hun krachten bundelden in het Publiek Ontwikkelbedrijf REKS (POB REKS) voor de aanleg van zon- en windparken, besloot Waalwijk dat niet te doen. “Dat was vooral een pragmatische keuze,” legt Schuijffel uit. “Wij waren simpelweg al verder in het proces. Het was niet logisch om te vertragen en alsnog aan te sluiten.”
Die daadkracht betekent echter niet dat Waalwijk de regionale afspraken naast zich neerlegt. “Integendeel. De visie van het Publiek Ontwikkelbedrijf komt grotendeels overeen met onze ideeën. Ook wij eisen minimaal 50% lokaal eigendom en zorgen dat de revenuen terugvloeien naar de gemeenschap via een omgevingsfonds en een duurzaamheidsfonds voor de gemeenschap. We doen dus niet mee in het regionale ontwikkelbedrijf, maar dragen wel bij aan de regionale opgave en hanteren dezelfde principes.”
Landelijke uitdagingen lokaal oplossen
Een ander REKS-thema is de warmtetransitie, het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Waar de gemeente bij windenergie voorliep op de regio, erkent Schuijffel dat Waalwijk op dit thema eerder volgend was. “Wij hebben de eerste jaren vooral ingezet op isolatie en het verminderen van energieverbruik door te isoleren. Inmiddels zijn we bezig met een inhaalslag, en in 2027 moet er een integrale energiesysteemvisie liggen, inclusief warmteprogramma.”
Daarbij ziet Schuijffel dat we nu heel anders naar de energietransitie kijken dan een paar jaar geleden. “Vroeger dachten we heel individueel: ‘ik neem een warmtepomp en zonnepanelen, en wat ik over heb gaat het net op’. Dat kan niet meer,” stelt de wethouder. “We moeten in samenhang gaan denken. Als ik stroom over heb, moet ik dat niet ‘weggooien’ of mijn panelen uitzetten, maar kijken of mijn buurman het kan gebruiken. Dat is een omslag in denken en werken die nodig is om problemen als netcongestie lokaal op te lossen.”
Ondernemers en inwoners
Dat ‘anders denken’ is ook zichtbaar bij klimaatadaptatie op de bedrijventerreinen. Voorheen kleurden de hittestresskaarten hier felrood, maar inmiddels is Waalwijk ambassadeur voor ‘Werklandschappen van de Toekomst’. De echte kracht komt echter van ondernemers zelf, zoals bij Stichting Waalwijk CO₂ vrij. “Als zij elkaar aanspreken op verduurzaming, werkt dat beter dan vanuit de gemeente,” ziet Schuijffel. “Ze doen het niet alleen voor de portemonnee, maar ook voor het werkklimaat van de medewerkers en de toekomst van hun kinderen.”
Ook inwoners dragen hun steentje bij. De gemeente ondersteunt hen bij verduurzaming via het Energieloket, isolatiesubsidies en samenwerkingen met lokale energiecoöperaties als Langstraat Energie en Waspik Energie Neutraal. Daarnaast zorgen initiatieven als de Tuinrangers en de Tegeltaxi voor vergroening rondom het huis. “Zo worden woningen energiezuiniger én zijn we beter voorbereid op klimaatverandering,” aldus de wethouder.
Niet ‘nee’ maar ‘mee’
We sluiten af met een blik op de toekomst en de aankomende gemeenteraadsverkiezingen. Schuijffel heeft een duidelijk advies voor nieuwe bestuurders en raadsleden in de regio. “Niemand heeft de wijsheid in pacht, we zijn allemaal aan het pionieren en zoeken. Juist daarom is het belangrijk om regionaal kennis te delen, elkaar te inspireren en soms ook stevig te discussiëren. Soms brengen wij als Waalwijk daarbij meer kennis in, de volgende keer zijn het de collega-gemeenten. Dat is wat samenwerken in de regio is.”
Haar oproep aan de nieuwe raden en colleges is dan ook helder: “Stap er met een open blik in. Pin je niet vast op een strakke agenda, maar kijk naar het proces waar we in zitten. Ik hoop dat mensen niet komen om ‘nee’ te zeggen, maar om ‘mee’ te zeggen. Er is geen draaiboek, dus het pad naar 2050 ligt nog niet vast. Er komen nog veel nieuwe technieken en inzichten op ons af. Draag daaraan bij met andere perspectieven, maar houd het doel voor ogen. Dan komen we er samen wel.”
Meer informatie
Kijk voor meer informatie over de Regionale Energie- en Klimaatstrategie op regio-hartvanbrabant.nl/REKS. Of contact op via REKS@regio-hartvanbrabant.nl.
