Gedragswetenschapper Ester Bazelmans en familierechtadvocaat Nelleke Boelhouwer nemen deel aan de pilot ‘Gezinsadvocaat’ in de regio Hart van Brabant. Sinds juni 2021 begeleiden zij en een aantal collega’s in koppels complexe echtscheidingen. Ze willen vooral voorkomen dat kinderen de dupe worden. Nog te vaak belanden die in de jeugdzorg omdat hun scheidende ouders het te druk hadden met zichzelf en elkaar.
Scheidende ouders zetten zelden expres hun kind als wapen of schild in. Toch zijn kinderen bij complexe echtscheidingen (de term ‘vechtscheiding’ wordt liever vermeden) vaak het kind van de rekening. School, zorg, vakantie, omgang, de relatie met opa, oma of de nieuwe vriendin kunnen stuk voor stuk tot conflict leiden. Conflicten die het gevoel aantasten veilig, gezond en geborgen op te mogen groeien. Probleemgedrag, uithuisplaatsing en ondertoezichtstelling liggen op de loer. Met een beetje pech ondervindt een kind jarenlang de gevolgen omdat zijn ouders niet gezond wisten te scheiden.
#ditisjeugdzorg
Kinderen, jongeren en gezinnen kunnen grote uitdagingen ervaren. Soms zijn deze uitdagingen zo groot dat hulp nodig is. In de regio Hart van Brabant werken gemeenten, zorgaanbieders, scholen en welzijnsorganisaties samen met ouders, jongeren en kinderen om goede hulp te bieden. Ze zoeken samen met het gezin naar wat in hun situatie nodig is. Bijvoorbeeld de inzet van de ‘Gezinsadvocaat’ die scheidende stellen met kinderen begeleidt. In de serie #ditisjeugdzorg vertellen jongeren, gezinnen en professionals over hun ervaringen.
Scheidingsverhalen
Gedragswetenschapper Ester Bazelmans en familierechtadvocaat Nelleke Boelhouwer willen dit onrecht zoveel mogelijk voorkomen. Een gesprek over hun werk als Gezinsadvocaat wordt al snel een tocht langs allerlei scheidingsverhalen. Van dat stel dat nog steeds heel verliefd was maar niet wist hoe op een constructieve manier samen te leven. Of van dat geval waarin de dovende vlam té fel opflakkerde toen de relatie ‘open’ werd.
Als intermediair tussen vader en moeder en spreekbuis namens de kinderen zweeft de Gezinsadvocaat net boven de partijen. Hun combinatie van zorg en recht moet voorkomen dat verschillen van inzicht ontaarden in eindeloos juridisch getouwtrek – en in schade voor het onschuldige kind.
Een wetenschappelijke evaluatie toont aan dat de inzet van de Gezinsadvocaat in vrijwel alle gevallen positief werkt. Het is beter voor kwetsbare kinderen en de kosten dalen sterk, voor zowel ouders, gemeenten als Rijk. “Je zou kunnen denken dat het wel lekker gemakkelijk is je scheiding door ons te laten begeleiden”, zegt Ester Bazelmans. “Tegelijkertijd merk je dat ouders onze directheid niet altijd meteen waarderen”, voegt Nelleke Boelhouwer toe. Het zal niet voor het laatst zijn dat ze elkaars zinnen en gedachten afmaken.
Eisen
Wie het duo samen bezig hoort en ziet kan zich niet aan de indruk onttrekken dat ze plezier hebben in hun werk. Ze zeggen ook veel van elkaar te leren. “Ik vind het interessant hoe een jurist korte metten kan maken met onhoudbare eisen. Als iemand beweert dat ze nog geld tegoed heeft van haar ex kan Nelleke soms in één minuut uiteenzetten hoe kansarm die claim is.” “Blijkt zo’n vordering verjaard of in de praktijk nooit door een rechtbank te worden toegewezen”, vult de advocaat droogjes aan. “De eigen advocaat zou daar misschien wat meer duurbetaalde tijd aan besteden en van mij als gedragswetenschapper nemen ze het niet zomaar aan”, neemt Bazelmans het woord weer over.
Motieven
Het blijkt meestal belangrijk te achterhalen waaróm, zoals in dit geval, moeder nog zo hangt aan dat geld. Is het omdat ze inderdaad bang is voor de financiële gevolgen van het uit elkaar gaan? Of zit hij de zaak misschien te rekken om nog íéts van binding te houden met het kind? “Mensen weten soms zelf niet wat hen drijft. Wij proberen, in het belang van de kinderen, de onderliggende motieven boven tafel te halen”, zegt Boelhouwer. Soms is het pure berekening, vaker de angst iets dierbaars te verliezen. En af en toe raken mensen verslingerd aan het scheiden zelf en houdt juist het conflict hen overeind.
Advocaat en gedragswetenschapper graven beiden graag dieper. Er is de vraag áchter de vraag, de hoop áchter de vrees, de wens áchter het verwijt. Het is ook niet zo dat de Gezinsadvocaat de scheiding zelf in goede banen leidt. “Soms komen wij pas in beeld als de scheiding al jaren een feit is maar er steeds iets misgaat in het nakomen van afspraken”, vertelt Boelhouwer. “Vaak sluimert er nog wrok.” Dat kan veel invloed hebben op de manier waarop de onderlinge contacten worden beoordeeld. “Zeggen ze ‘Kijk nóu toch eens wat ze schrijft!’ – en dan zie je bijvoorbeeld dat iemand het ‘Goedemorgen’ boven een mail niet vertrouwt. ‘Zij wenst mij nóóit een goede morgen!’ Dan weet je dat er nog wat werk te doen is.”
Rust
Het doel van de Gezinsadvocaat is niet om de voormalige echtelieden samen aan één tafel te krijgen. “Alleen als dat het proces helpt”, zegt Bazelmans “maar vaak is het niet nodig.” De eerste kennismaking met de beide ouders doet de Gezinsadvocaat altijd apart. “We willen in alle rust nagaan of er sprake is van sluimerende conflicten, dreiging, mishandeling, onderliggend leed en problemen. Dat gaat gemakkelijker zonder ex in de buurt. En je leert veel van bij mensen thuis komen, van zien hoe een gezin reilt en zeilt.”
Voor bijstand van de Gezinsadvocaat is voor ouders een doorverwijzing vanuit de gemeente nodig. De belangrijkste eis is dat de gescheiden partijen de wil hebben eruit te komen. “Dan lukt het ons vrijwel altijd tot afspraken te komen.” De communicatie herstelt voldoende om kinderen niet langer slachtoffer te laten zijn van strijd en gedoe. Soms lukt het écht niet. “Dan is het aan de rechtbank om tot een oordeel te komen en op naleving toe te zien.”
“We hopen dat we met deze inzet structureel door mogen”, zegt Bazelmans. “We slagen er aantoonbaar in een hoop leed en aanvullende kosten te voorkomen”, vult Boelhouwer aan.
Het fenomeen ‘scheiding’ kennen de beide hulpverleners inmiddels van haver tot gort. “Ik had in mijn familierechtpraktijk al wel het nodige gezien…”, snuift Boelhouwer. Beiden verloren niet het vertrouwen in de liefde als zodanig. “Gelukkig niet”, aldus Bazelmans. Maar ze zien rondom scheidingen wel allerlei soapachtige taferelen afspelen. “Daar kunnen we inmiddels een boek over schrijven.”
De Gezinsadvocaat: het kind centraal
De Gezinsadvocaat is een pilot die in meerdere regio’s in Nederland draait, onder meer in Hart van Brabant. Een familierechtadvocaat en een gedragswetenschapper begeleiden (de nasleep van) complexe scheidingen. Doel is om kinderen te beschermen en ruzies te voorkomen door een brug te slaan tussen juridische en zorg-gerelateerde hulpverlening. Aanmelden kan via de gemeente.
Waar zonder de Gezinsadvocaat beide partijen elkaar bevechten met verweerschriften, is het doel nu te komen tot één plan, één oplossing en zo min mogelijk gedoe – in het belang van de kinderen. Professionals kunnen ouders doorverwijzen naar de Gezinsadvocaat. Meer informatie? Neem voor de regio Hart van Brabant contact op met nelleke@dlb-advocaten.nl. Voor andere regio’s en algemene vragen kun je terecht bij secretariaat@gezinsadvocaat.nl.
