De Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) brengt de mogelijkheden voor energiebesparing en duurzame energie- en warmteopwek in kaart en kijkt hoe we het klimaat een plaats kunnen geven in ons landschap. Sylvia Torremans is voorzitter van de werkgroep Ruimtelijke Ordening (RO) en Landschap: “Als we die windmolens dan toch een plek moeten geven, laten we er dan voor zorgen dat het landschap erbij wint. En wij daarmee ook. Die insteek maakt het een heel leuke opgave.”

 

Ruimte en landschap

De werkgroep RO en Landschap heeft als opdracht gekregen de energietransitie in het landschap in te passen, en daarbij ook het klimaat mee te nemen. Sylvia: “Belangrijk voor ons daarbij is dat we waardering houden voor ons landschap en de landschappen die het niet aankunnen sparen. Want als we dan windmolens of zonneparken moeten plaatsen in het landschap, dan willen we dat het landschap er niet of zo min mogelijk onder lijdt, maar liever nog dat het landschap wint. En we proberen voor dat laatste te gaan.”

Sylvia benadrukt daarbij dat de REKS-opgave ‘extra’ is: “Er moeten inderdaad zonnepanelen op alle daken. En ja, we gaan ook energie besparen. Maar we redden het niet met alleen de daken of  uitsluitend besparen, we moeten meer doen. Dat is waar de REKS in voorziet: dat is bovenop zonnepanelen op daken en energiebesparingen. Dat besef was er soms onvoldoende, maar nu wordt langzaam duidelijk voor mensen waar de REKS echt over gaat. ”

Scenario’s als conceptuele modellen

De kenmerken en kwaliteiten van het landschap vormen binnen de REKS het uitgangspunt, en KruitKok Landschapsarchitecten heeft de opdracht gekregen om met een plan te komen. Sylvia: “Zij hebben geconcludeerd dat de regio Hart van Brabant niet één landschap heeft. We hebben de laaggelegen polders in het noorden, de hooggelegen zandgronden in het zuiden en daartussen ook nog een heel leisure-gebied.”

KruitKok heeft vervolgens drie basisscenario’s gemaakt, die Sylvia liever ziet als conceptuele modellen. “Op basis daarvan creëren we bouwstenen waarmee we verder kunnen. Om dat goed te doen moet je het wat zwart-wit en principieel brengen, anders kun je de discussie niet goed voeren. Eerder waren er trouwens zelfs 16 scenario’s, daar zijn deze drie modellen uitgekomen. Elke keuze heeft zijn voor- en nadelen. Maar je kunt de discussie pas goed voeren als je dat op die concepten doet, en uiteindelijk rolt er als het goed is iets moois uit.”

Transitie én klimaat

Het unieke van de regio Hart van Brabant is dat naast de energietransitie ook klimaatadaptatie is meegenomen in de REKS-opdracht, blijkt ook uit de ambitie van de regio. Sylvia: “Het klimaatakkoord gaat over twee stukken: enerzijds energietransitie, en anderzijds klimaatadaptatie. Als enige regio hebben we gezegd: ‘dat pakken we in één keer op, wij nemen klimaatadaptatie gelijk mee en het landschap moet daarin leidend zijn’. We proberen de energieopgave dus een motor in het landschap te maken.”

Daar ligt volgens Sylvia nog wel een grote kans: “Het klimaat blijft in de discussie nu wat onderbelicht, maar je moet het volgens mij ook echt vanuit de tweesprong benaderen: transitie is één, klimaat is twee. Een windmolen of zonnepark kan er voor zorgen dat in de hoge zandgronden het water vertraagt, dat de bodem beter wordt, dat we iets doen aan hittestress en zo het leefklimaat beter maken.”

Ambitie HvB

Gevolgen voor het landschap

Dat de energietransitie gevolgen heeft voor het landschap, dat staat volgens Sylvia vast. “Ja, het landschap verandert, maar is dat zo erg? Je wilt niet naast een windmolen wonen die herrie maakt, natuurlijk, maar is het erg als je het boven een bos zet? En als de natuur er daar aantoonbaar last van heeft, dan moeten we het echt niet doen. Natuurgebieden die het niet aankunnen, daar komen we echt niet.”

“We hebben ook afspraken gemaakt,” vervolgt ze. “Niet in beschermde stadsgezichten, niet in cultuurlandschappen, niet rondom de vliegbasis. In die zin hebben we het als regio niet makkelijk, want veel dingen kunnen gewoon niet. Maar de gevolgen voor het landschap niet wíllen zien, dat bestaat niet met zo’n opgave. Zo'n scenario is niet denkbaar. Je gaat de gevolgen dus zien, maar zorg er dan in ieder geval voor dat de natuur wint. En ik vind dat KruitKok dat heel goed doet, die meerwaarde creëren.

Meerwaarde voor de regio

Sylvia is blij dat de regio het initiatief heeft genomen: “Er zijn ook gebieden die helemaal geen RES hebben en gewoon afwachten. Wij hebben gezegd: ‘We pakken de handschoen op en doen het zelf!’ We gaan die één terawattuur een plek geven, en dat doen we zo goed mogelijk. Daarbij hebben we wel te maken met veel verschillende belangen, meningen en beperkingen die het soms lastig maken. Er is in het maatschappelijk veld ook weerstand tegen wind- en zonneparken, en dat maakt de besluitvorming ook lastig.”

Bij de discussies die volgen moeten we volgens Sylvia de opdracht echter niet uit het oog verliezen: “Hoe kunnen we de kwaliteit van het landschap van de regio Hart van Brabant behouden en laten winnen met de energietransitie? Dat was de insteek, en het zou een verlies voor de regio en het landschap zijn als we daar niet samen uitkomen. Het is hartstikke goed dat we als regio het initiatief hebben genomen, daar moet iedereen de vruchten van plukken: mens én natuur!”

Over de REKS worden regelmatig updates gedeeld. Je kunt je op deze pagina aanmelden voor de nieuwsbrief. Daarnaast staat er meer informatie over de REKS op de website van Regio Hart van Brabant >